Orðið “Projekt” er víða notað og má finna í mörgum fræðiritum um nám og kennslu, en einnig má finna það í almennri umfjöllum þar sem verið er að vinna með verkefni eða áætlanagerð. Af þeim sökum liggur ekki alltaf í orðum uppi hvaða merkingu orðið hefur í raun þegar kemur að kennslu og gott íslenskt orð hefur vantað.
Í orðabók háskólans er “projekt” þýtt sem verkefni, framkvæmd, áætlun eða áform. Ingvar Sigurgeirsson, kennari við Kennaraháskóla Íslands, hefur notað íslenska orðið efniskönnun fyrir „Project-Based Learning” (Ingvar Sigurgeirsson 2002) og mun ég nota orðið efniskönnun hér. Efniskönnun byggist á sjálfstæðri upplýsingaleit nemenda um tiltekið efni sem þeir kynna sér til hlítar og kynna síðan öðrum. Efniskönnun er oft framkvæmd af hópum, en einnig getur verið um einstaklingsverkefni að ræða (Ingvar Sigurgeirsson 1999:146-148).
Efniskönnun er verkefni þar sem einn eða fleiri leysa og stendur yfir einhverja daga eða vikur. Aðalatriðið er að gefa nemendum tækifæri til að kafa dýpra í efnið og finna svör við einhverju sem annað hvort kennari eða nemandi, eða þá kennari og nemandi í sameiningu, hafa lagt fram (Katz 1989;2-3).
Þegar unnið er með efniskönnun er lögð áhersla á samhengið á milli aðferðafræði efniskönnunar og faglegs innihalds. Ef litið er þvert á rökstuddar kenningar má segja að efniskönnun ....
• byggir á sameiginlegum grunni
• sem stýrir vinnunni að ákveðnu markmiði
• þar sem allir verða að vinna saman
• og vinnan gefur niðurstöðu
• sem aðrir fá að njóta
• með sjálfsmati á árangur
(Foros 1998;42-43).
Sumum kennurum hefur þótt erfitt að nota þessa aðferð og borið ýmsu við, t.d. að vera með erfiða nemendur í bekknum, nemendur með sérþarfir, einhverf börn og bráðger börn sem þurfa mikla eftirfylgni. En reynsla hefur sýnt að svona verkefni geta jafnvel hentað þörfum barna með sérþarfir jafnvel betur en annað og sumir hafa haldið því fram að efniskönnun auki við kennslu og geri kennurum kleift að mæta ögrandi verkefnum sem varða okkur sjálf (Beneke og Helm 2003:1-2).
Efniskönnun ætti eiginlega að vera sjálfsagður hluti af þemanámi, efniskönnun er aðferð sem gefur þema fyllingu og innihald (Foros 1998;37).
Efniskönnun má skipuleggja á ýmsan hátt en oftast má finna þar eftirfarandi þætti:
• Afmörkun á vinnu: Hvaða markmiðum viljum við ná?
• vinnulag: Hvernig eigum við að fara að?
• skipulagningu vinnu: Hver á að gera hvað
• vinnuframlag
• framsetningu
• ígrundun - umræður
• mat
(Foros 1998;37).
Af því sem á undan er talið má sjá að efniskönnun hentar vel með þemanámi og passar þar af leiðandi vel með útikennslu þar sem námið er mikið byggt upp á að nemendur leysa verkefni og þurfa að vinna mikið sjálfstætt við efnisöflun og sjálfstæða vinnu. Ekki ætti að þurfa að rugla saman þema og efniskönnun. Gott dæmi um mismuninn á milli efniskönnunar og þema gæti tengst þessu verkefni: Þemað væri þá um vatn en hvert verkefni unnið sem efinskönnun.
2007 © Sigrún Þórólfsdóttir
